حوزه دیگر جهت مندی:

موقعی که نیاز فرد به آزادی در بیان سالم نیازها و هیجانات برآورده نشود ( موقعی که نتواند آزادانه نیازها و

هیجاناتش را ابراز کند ) منجر به تولید طرح واره می شود : ۱- طرح واره اطاعت ۲- طرح واره ایثار۳- پذیرش

جویی/ جلب توجه

۱- طرح واره اطاعت :

شعار : مجبورم همیشه از خواسته های دیگران تبعیت کنم

این افراد به دیگران اجازه می دهند که به آنها سلطه پیدا کنند ، تسلیم کنترل دیگران می شوند چون احساس می کنند اگر به حرف دیگران گوش ندهند از طریق تنبیه یا رها شدن تحت فشار قرار می گیرند.

طرح واره اطاعت دو بعد دارد :

اطاعت از نیازها

اطاعت از هیجان ها

اطاعت از نیازها : در این حالت افراد تمایلات و آرزوهای خودشان را پس می زنند و از توقعات دیگران پیروی  می کنند .

اطاعت از هیجان ها : این افراد به دلیل ترس از انتقام گیری دیگران ، احساسات خودشان بویژه خشم را پس  می زنند . این افراد ادراکشان این است که نیازها و احساسات آنها برای دیگران ارزشی ندارد و مهم تلقی نمی شود .

افرادی که این طرح واره را دارند به شدت مطیع دیگران هستند و نسبت به این که در مخمصه بیفتند حساسیت زیادی نشان نمی دهند . اینها احساس می کنند که دیگران آنها را تهدید می کنند و هیچ کاری نمی توانند انجام بدهند و از دست دیگران به ستوه آمده اند . این افراد ترس زیادی را تجربه می کنند و می ترسند اگر نیازها و احساسات خودشان را بیان نکنند وقایع ناگواری برایشان اتفاق می افتد مثل این که افراد مهم زندگی شان از دست آنها عصبانی بشوند ، رها یشان بکنند و آنها را با تنبیه و طرد و انتقاد روبرو کنند و یک دلیل دیگر که این افراد از خواسته های دیگران اطاعت می کنند ترس از تلافی کردن دیگران است . این افراد فکر می کنند چه درست و یا چه غلط باید از رئیس خودشان یا کسی که در مقام بالا تری نسبت به آنها است اطاعت کنند و اگر این کار را نکنند ممکن است تنبیه شوند.

ریشه های طرح واره اطاعت :

والدینی که سعی می کنند تمام جنبه های زندگی کودک را تحت کنترل بگیرند و چنان بر زندگی کودک کنترل داشته اند که او اجازه نفس کشیدن نداشته است . کودکانی که اگر از خواسته ها و اوامر کودک اطاعت نمی کردند گوشمالی سختی می شدند . والدینی که اگر شما در برابر خواسته های آنها مخالفت می کردید به شما بی اعتنایی می کردند یا رابطه یشان را با شما قطع می کردند.

– والدینی که در دوران کودکی به شما حق هیچ انتخابی نداده اند.

– والدینی که نگه داری و مراقبت از اعضای خانوده را روی دوش کودکان می اندازند.

– کودکی که همیشه سنگ صبور و مشکلات والدین بوده است.

– اگر شما در برابر درخواستها و مشکلات والدین تان می ایستادید در شما احساس گناه ایجاد می کردند و شما را خودخواه و بی فکر می دانستند.

– والدین شما حلال مشکلات همه بودند آنها تمام فکر و ذکرشان رفع نیازهای دیگران بود و به نیازهای خودشان توجه نمی کردند.

– در سن کودکی هیچ گاه حس نکردید نیازها و حق و حقوقی دارید – به دلیل افسردگی یا نگرانی پدر یا مادرتان شما در کودکی دائم مراقب بودید مبادا یک حرفی بزنید یا کاری انجام بدهید که مبادا آنها را برنجانید.

– اغلب از دست والدین خودتان عصبانی بودید چون مثل سایر والدین به شما آزادی نمی دادند.

۲- طرح واره ایثار :

به ارضای نیازهای دیگران توجه دارند به گونه ای که نیازهای خودشان را فدا می کنند . این افراد با اراده خودشان تصمیم می گیرند چنین کاری را انجام بدهند و به این دلیل این کار را انجام می دهند که از درد و رنج دیگران جلوگیری کنند و چون از طرفی معتقدند این کار درست است نمی خواهند احساس گناه و خودخواهی کنند . اینها فکر می کنند اطرافیان آنها انسانهایی نیازمندند . خلق و خویی بی نهایت دلسوز و غمخوار دارند . حساسیت زیادی به درد و رنج دیگران دارند این افراد به درد روانی دیگران خیلی می رسند و می خواهند از آن جلوگیری کنند .

اینها نمی خواهند کاری انجام بدهند که باعث درد و رنج دیگران شود . این افراد مسئولیت پذیری افراطی به دیگران دارند . احساس می کنند اجازه دارند دلسوز دیگران باشند ولی وقتی خودشان واقعاً مریض می شوند اجازه نمی دهند کسی از آنها مراقبت کند و در ورابط این افراد تعادل وجود ندارد و بیشتر به دیگران سرویس می دهند .

این افراد اغلب انتظار ندارند که دیگران محبت های آنها را تلافی کنند . بدون انتظار و توقع به دیگران سرویس می دهند ولی وقتی دیگران اصلاً از آنها قدردانی نمی کنند دلخور می شوند.

رفتارهای افراد : گوش دادن به درد و دل دیگران به جای محبت کردن درباره خودشان – مراقبت کردن از خودشان – مشکل در انجام کاری برای خودشان – متمرکز شدن به نیازهای دیگران – احساس ناراحتی هنگام توجه به خودشان- در خواست غیر مستقیم چیزی به جای این که مستقیماً آن را از دیگران بخواهند.

این افراد ممکن است از این که آدم های دلسوزی هستند احساس غرور کنند و از این که رفتارهای نوع دوستانه ای دارند احساس خوبی ندارند و به اخلاق شرافتمندانه خودشان افتخار می کنند و معمولاً دوست های زیادی پیدا می کنند ولی اغلب در روابطشان نیازهای خودشان ارضاء نمی شود – درستش این است که هر شخصی متناسب با توانایی هایش به دیگران کمک کند و از دیگران کمک بگیرد . تعادل کلی تقریباً برابر است .

ریشه ها : طرح واره اطاعت پیامد زندگی با والدین سلطه گر و کنترل کننده است در حالی که والدین افرادی که طرح واره ایثار دارند معمولاً افرادی ضعیف ، نیازمند ، درمانده ، بیمار ، افسرده و کودک صفت بودند . طرح واره اطاعت به خاطر تعامل با والدینی به شدت سختگیر بوجود آمده در حالی که در طرح واره ایثار والدین ناتوان و درمانده بودند . طرح واره ایثار در افرادی شکل می گیرد که از همان ابتدای کودکی نقش کودک والدگونه را داشتند و مجبور بودند از دیگر اعضای خانواده مراقبت کنند.

۳- طرح واره پذیرش جویی / جلب توجه :

این افراد دائم دنبال گرفتن تاثیر و پذیرش و جلب توجه دیگران هستند  به طوری که از بیان نیازهای خودشان یا بیان استعدادهای خودشان باز می مانند – دنبال این هستند که به واکنش های دیگران توجه کنند تا دنبال بیان واکنش های طبیعی خودشان باشند – در پذیرش جویی این افراد تمایل دارند همه مردم آنها را دوست داشته باشند و مورد تایید قرار بدهند .

در جلب توجه بیشتر به دنبال تمجید و تحسین و توجه دیگران هستند – این افراد برای داشتن احساس خوب درباره خودشان به گرفتن پذیرش و جلب توجه از سوی دیگران نیازمند هستند – احساس ارزشمندی این افراد وابسته به واکنش های دیگران است نه ارزش های خودشان.

احساسی که این افراد در مورد خودشان دارند وابسته به پاسخ های دیگران است.

رفتارهای معمول این افراد : مطیع بودن – رضایت اطرافیان را جلب کردن – دنبال تاثیر گرفتن از دیگران – اینها نقش افراد متملق و چاپلوس را بازی می کنن تا توجه دیگران را به خودشان جلب کنند. وقتی دیگران با این افراد هستند احساس خوبی ندارند چون اینها دائم برای خوشایند دیگران تلاش می کنند عده دیگری از این افراد برای جلب توجه دیگران تاکید زیادی دارند به پول و منزلت اجتماعی و یا پیشرفت و موفقیت پز دادن و جلب توجه کردن با پولشان و تحصیلشان و….

این افراد چون خواهان جلب توجه یا تمجید دیگران هستند یا مغرور به نظر می رسند و دائم در حال پُز دادن هستند . باورهای غلطی که این افراد دارند این است که : اگر مردم من را تحسین کنند پس نشان می دهد که من را قبول دارند – اگر دیگران من را بپذیرند پس من با ارزشم – اگر بتوانم تحسین دیگران را جلب کنم پس به من توجه می کنند .

این افراد فکر می کنند برای داشتن احساس خوبی در مورد خودم مجبورم توجه دیگران را به خودم جلب کنم بنابراین احساس ارزشمندی این افراد به شدت پذیرش دیگران وابسته است .

ریشه های این طرح واره :

بزرگ شدن با والدین پرتوقعی که هیچ موقع راضی نمی شوند و کودک همیشه در جلب توجه والدین ناکام شده و نتوانسته تایید و توجه والدین را بگیرد.اینها در کودکی آزاد نبوده اند که از تمایلات طبیعی خودشان پیروی کنند و در بزرگسالی به جای این که از درون جهت دهی بشوند از محیط بیرون تاثیر می گیرند.

والدینی که پذیرش مشروط دارند در شرایط خاصی کودک را دوست دارند و تایید می کنند . والدینی که به جای توجه و اهمیت قائل شدن به نیازهای کودک بیشتر نیازهای هیجانی خودشان یا منزلت اجتماعی شان بیشتر برایشان مهم بوده است .

این افراد در کودکی یاد گرفته اند برای جلب توجه دیگران تلاش کنند چون والدین شان آنها را به این کار ترغیب و تشویق می کردند . با جلب توجه کودکان از دیگران والدین آنها رضایت جانشینی کسب می کردند . یک نمونه والدینی هستند که بچه هایشان را کلاس های موسیقی ثبت نام می کنند و در مهمانی ها می خواهند که بچه ها ساز بزنند تا آنها پُز بدهند و از این جلب توجه احساس رضایت کنند . والدینی که به ظاهر کارهای خیلی اهمیت می دهند .